مقدمه:
بتن غلطکی (RCC) یا بتن کوبیده شده بوسیله غلتک ، بتنی با اسلامپ صفر می باشد که با ارتعاش توسط غلتک متراکم شده است . مواردی از کاربرد این نوع بتن ، ساخت سدها ، اجرای سریع تک لایه های روسازی بزرگراهها و گذرگاهها و اجرای چند لایه پی ها می باشد .
بتن غلطکی باید به اندازه کافی خشک باشد تا وزن غلتکها را تحمل کند و به اندازه کافی خیس باشد تا ضمن اختلاط و تراکم امکان پخش یکنواخت خمیر سیمان در بتن فراهم شود . برای به حداقل رساندن گرمای هیدراتاسیون در بتنهای حجیم و در نتیجه کاهش احتمال ترکهای حرارتی لازم است مقدار سیمان کم باشد و تا حد امکان بزرگترین سنگدانه هایی که باعث جدا شدگی نشوند ، مورد استفاده قرار گیرند .
استفاده از پوزولانها معمولا اقتصادی تر از سیمان تنها می باشد ، ضمن اینکه گرمای هیدراتاسیون را هم پایین می آورد (مقادیر بالای خاکستر بادی (PFA) تا ۶۰ حتی در صد وزن کل سیمان و خاکستر بادی ، با موفقیت در ساخت سدها مورد استفاده قرار گرفته است) .
تاریخچه :
سدهای بتن غلطکی بعنوان نوع جدیدی از سدها در دهه ۱۹۸۰ ظاهر شدند و از پیشرفت قابل ملاحظه ای بعلت کاهش هزینه و کوتاه نمودن زمان ساخت برخوردار شدند . سیر تکاملی روش RCC نه تنها بخاطر کوششهای طراحان سدهای بتنی بلکه به خاطر کار مهندسان ژئوتکنیک و طراحان سدهای سنگ ریزه ای و خاکی نیز می باشد . تلفیق تلاشهای آنها باعث تولید سدهای بتنی ای شد که به روش معمول ساخت سدهای خاکی ساخته می شوند . محصول این کار ، سدهایی با هزینه پایینتر ولی با همان ایمنی معمول سدهای بتنی می باشد .
تعریف و هدف:
RCCچیزی بیش از یک مصالح جدید است ؛ یعنی یک روش ساخت جدید می باشد . بتن غلطکی متفاوت از خاک سیمانته می باشد که با استفاده از روش مشابه ساخته می شود زیرا :
اولا RCC شامل سنگدانه هایی درشت تر از ۷۵/۰ اینچ (۱۹ میلیمتر) می باشد (بعنوان بزرگترین سنگدانه)
ثانیا RCC دارای خصوصیاتی مشابه بتن معمولی می باشد .
در خاک سیمانته در صورت استفاده از سنگدانه ها ، اندازه آنها در حد ماسه محدود می گردد و مقاومتش کمتر از بتن غلطکی است .
توسعه سدهای بتن غلطکی :
در تمام سدهای ساخته شده در دنیا (بدون در نظر گرفتن کشور چین) تا سال ۱۹۵۰ در ۳۸% از کل سازه های مزبور که ارتفاع ۵۰ فوت (۱۵ متر) به بالا دارند ، از بتن استفاده شده است . از ۱۹۵۱ تا ۱۹۷۷ تعداد سدهای بتنی ساخته شده ۲۵ در صد از کل می با شد . از ۱۹۷۸ تا ۱۹۸۲ این در صد در کل جهان به ۵/۱۶ در صد کاهش یافته است . اما این کاهش در محبوبیت سدهای بتنی مقارن با زمانی بود که استفاده از سدهای بتنی قوسی در دوره های تنگ رو به افزایش بود بنابراین کاهش سدهای بتنی مربوط به دره ای عریض می شد که به جای سدهای بتنی وزنی ، سدهای خاکی و سنگریزه ای احداث گردید که ارزانتر و بیشتر قابل توجیه بودند . دلیل این امر بازده خیلی بالای ماشین آلات ، تجهیزات و روش ساخت در این نوع سدها بوده است .
مطابق در طول ۶۰ سال اخیر شکسته شده اند عمده ترین علت شکست این سدها جابجایی و فرسایش درونی مصالح پر کننده می باشد .
بر این اساس کارشناسان در نقاط مختلف به دنبال نوع جدیدی از سدها بودند که ویژگیهای مثبت ایمنی سدهای بتنی و کاآیی اقتصادی سدهای خاکی را تواما داشته باشند . یکی از این روشهای متفاوت در طی سالهای ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ به توسعه سدهای بتن غلطکی منجر شد . نقشه های متعددی در سالهای ۱۹۶۰ با ایده تلفیق سدهای بتنی و خاکی طراحی شد . این سدهای مرکب در واقع مولود گرایش دو مهندسی سازه و خاک (ژئوتکنیک) است . متاسفانه به علت تخصص ویژه مورد نیاز این مقوله در ابتدا کند و محدود پیشرفت کرد . نخستین نمونه برجسته از این دست سد ۷۲ متری Alpe Gera در ایتالیا بود که به دست مهندس سازه Giulio Gentile طراحی شده و در سال ۱۹۶۴ تکمیل شد . ایده پشت این سد حفظ سطح مقطع مربوط به سد بتنی همراه با کاهش هزینه واحد حجم بتن ریزی بود . مقداری از کاهش هزینه مربوط می شد به کاهش مقدار سیمان در مخلوط بتن مورد استفاده در داخل سد ، یعنی جاییکه تنشها پایین است و الزاما مقاومت مورد نیاز مصالح نیز حداقل است .
بتن ریزی این بتن کم سیمان با روشهای اجرای سدهای خاکی بزرگترین گام به جلو بود . به جای ساختن سد بتنی به صورت بلوکهای طره ای عمودی ، بتن ریزی افقی انجام شد . به منظور حمل بتن درونی بدنه به جای باکت از کامیونها استفاده گردید و قالبهای جانبی و لوله های خنک کننده بتن حذف شدند . متراکم کردن بتن مذکور بوسیله ارتعاش درونی انجام گردید و عدم استفاده از غلتک جهت تراکم بتن تنها دلیلی بود که سد آلپ جرا بعنوان اولین سد بتن غلطکی شناخته نشد .
روشهای طراحی سد بتن غلطکی :
طراحی سدهای بتن غلطکی در طول سالهای دهه ۱۹۷۰ به سه روش مختلف گسترش پیدا کرد . در ایالات متحده ، بتن غلطکی نوع کم سیمان بر پایه تکنولوژی خاک توسط مهندسین ارتش (Army Corp of Engineers) و دیگر کارشناسان رشد یافت . مهندسین انگلیسی بر روی بتن غلطکی با خمیر سیمان بالا که ترکیبی از طراحی اختلاط بتن معمولی و روش ساخت سد خاکی است ، متمرکز شده بودند . در ژاپن ، گروه پژوهش به دنبال یک روش منطقی ساخت سریع سد ، حالت پیشرفته ای را ارائه کردند که Roller – Compacted Dam ، روش بتن یا RCD نامیده می شود . از سه روش یاد شده ، RCD محتاطانه ترین روش ساخت و طراحی سد بتن غلطکیمی باشد .
روش با خمیر سیمان کم ابتدا بصورت آزمایشی در آمریکا و در جاکسون می سی سی پی و در سال ۱۹۷۲ برای سد لاست کریک (Lost Creek) اجرا شد . تستهای مقدماتی قابل اجرا بودن آن را تایید کرده و اطلاعاتی نیز راجع به خواص مواد و پیوستگی درزهای بین لایه های بتن غلطکی به دست داد .سپس از این روش برای طراحی سد Zintel Canyon استفاده شد که به لحاظ تامین نشدن بودجه مورد نظر اجرا نشد ، اما بسیاری از موارد مورد نظر در طراحی آن برای ساخت سد ویلو کریک (Willow Creek) در هپنر ایالت اورگون مورد استفاده قرار گرفت که در سال ۱۹۸۲ احداث شد و عنوان اولین سد بزرگ که تمام آن با بتن غلطکی ساخته شده است راکسب نمود .
بنابراین تکامل این روش طراحی سد بتن غلطکی بر پایه مصالح سنگدانه ای با دانه بندی کنترل شده و با سیمان محدود است و بتن با حداقل قالب بندی سریعا از یک طرف دره به طرف دیگر ریخته شده و متراکم می گردد . تکامل روش بتن غلطکی با خمیر سیمان زیاد (High paste) نیز در سالهای اولیه ۱۹۷۰ در انگلستان صورت گرفت . این روش در واقع صورت تکمیل شده بتن با مقدار سیمان کم و مقدار بالای خاکستر بادی (Fly Ash) می باشد که با تلاشهای مهندس بتن انگلستان ملکم دانستان (Malcolm Dunstan) به نتیجه رسید . یکی از مهمترین سدهای ساخته شده با این روش سد آپراستیل واتر (Upper Still water ) به نتیجه رسید . یکی از مهمترین سدهای ساخته شده با این روش سد آپراستیل واتر (Upper Still water) در ایالات متحده و به ارتفاع ۹۰ متر می باشد که توسط اداره عمران ایالات متحده (USBR) در سال ۱۹۸۸ احداث گردید . در ژاپن به علت حساسیت به مسئله زلزله ، هیدرولوژی وتوپوگرافی مربوط به محل ساخت سدها ، با مسئله بتن غلطکی محافظ کارانه برخورد شد . با توجه به نیاز در کاهش هزینه ها و سرعت عملیات اجرایی ژاپنی ها نیز در این زمینه تلاش نمودند . که این فعالیت مستقل منجر به احداث سدهای RCD در سالهای آخر دهه ۱۹۷۰ شد . بیشتر سدها در ژاپن در سالهای پس از جنگ ساخته شدند و بیش از ۸۰ در صد از کل سدهای ژاپن به علت اهمیت پایداری ، بتنی هستند . روش RCD با هدف تامین کیفیت و ظاهر سدهای بتنی بصورت آزمایشی در پی سدهای شیماجی گاوا (Shimaji gawa) و اوکاوا در سال ۱۹۷۸ آغاز گردید . سپس بتن غلطکی را در بدنه سد شیماجی گاوا به غیر از ۳ متر خارجی سد ریختند . سد شیماجی گاوا با ۸۹ متر ارتفاع اولین سد در دنیاست که از RCD بعنوان مصالح اصلی استفاده کرده است (۱۹۸۰) .
معیار بکار رفته در توسعه RCD ، پلاستیک و کارا بودن بتن جهت تراکم بهتر و سفتی مناسب برای تحمل فشار غلتکهای ویبره است . در روش RCD بتن غلطکی در قسمتهای داخلی که تنشها کمتر و الزمات دوام نیز اندک است ، بکار می رود و سطح بیرونی آن را با بتنهای حجیم معمولی می پوشانند . رویه سر آب در حدود ۳ متر و پایاب از ۲ تا ۳ متر می باشد . درزهای انقباضی عرضی و آب بندها برای این سطوح مورد نیاز است .
مصالح مورد استفاده در مخلوطهای بتن غلطکی :
مواد مورد استفاده در بتن غلطکی شامل مواد سیمانی و چسباننده (سیمان پرتلند و پوزولانها) ، شن و ماسه ، آب و مواد افزودنی می باشد .
۱-مواد سیمانی :
نوع و مقدار سیمان پرتلند یا سیمان بعلاوه پوزولانهای مورد استفاده در RCD بستگی به حجم سازه ، خواص مورد نیاز و شرایط محیطی سازه دارد (اغلب سدهای بتن غلطکی آنقدر حجیم هستند که لازم است ملاحظات گرمای هیدارتاسیون مصالح سیمانی در نظر گرفته شود ) . مصالح سیمانی مورد استفاده دارای محدوده ۶۰ کیلوگرم در متر مکعب برای سد اروگوئه (Urugua) در آرژانتین تا ۲۴۸ کیلوگرم در متر مکعب برای اختلاط غالب در سد Upper Still Water می باشد . در ژاپن مصالح سیمانی و پوزولان اغلب در حدود ۱۲۰ کیلوگرم در متر مکعب می باشد و پوزولان در حدود ۲۰ الی ۳۰ در صد وزن سیمان را تشکیل می دهد .
برای سدهای RCD حجیم باید سیمانی با خصوصیات گرمازایی کمتر از سیمان پرتلند معمولی (Type I) در نظر گرفته شود . عمدتا سیمان پرتلند با گرمازایی متوسط (Type II) ، سیمان پرتلند پوزولانی (Type IP) ، و یا سیمان پرتلند سرباره ای (Type IS) در نظر گرفته شده است . روند کسب مقاومت در سیمان با گرمازایی کمتر عموما آهسته تر از تیپ I است ، بویژه در سنین پایین . اگر چه پس از ۹۰ روز عموما سیمان کم گرمازا مقاومت بیشتری از تیپ I تولید می کند .
انتخاب پوزولانهای مناسب RCD باید بر پایه مطابقت با استانداردهای عملی (ASTM C618) ، پوزولانهایی که ثبلا در بتن غلطکی تجربه شده اند ، و با توجه به هزینه و دسترسی به آن در حجم مورد نیاز باشد . پوزولانها برای واکنش شیمیایی با هیدروکسید کلسیم تولید شده در طول دوره هیدراتاسیون سیمان احتیاج به رطوبت دارند . بنابراین پوزولانها در اختلاط مرطوبتر بهتر از همان اختلاط در حالت خشک عمل می کنند . اغلب اختلاطهایی که دارای پوزولان هستند ، از خاکستر بادی (Fly Ash) کلاس F (کم آهک) استفاده کرده اند البته برخی از پروژه های اجرا شده نیز از پوزولانهای غیر از Fly Ash کلاس F استفاده کرده اند . مثلا برای سر زیر سد Stacy از پوزولان Fly Ash کلاس C (آهک زیاد) استفاده شده است . در سدهای Arabie و Zaaihoek در جنوب آفریقا از سرباره کوره آهنگدازی به نام Slagment استفاده شده است . از رس کلسینه (Calcined Clay) ک ه یک پوزولان طبیعی است ، در اختلاط بتن غلطکی برای مانع کشتیرانی در سد Tucurui در برزیل استفاده شده است . برای سدهای RCC حجیم ، پوزولان عموما به صورت مجزا ذخیره ، توزین و داخل مخلوط می شود . در پروژه های کوچکی که احتیاج به پوزولان دارند ، شاید استفاده از مخلوط آماده پوزولان – سیمان به صرفه تر از ذخیره ، تست و استفاده جداگانه از هر کدام باشد .
۲-شن و ماسه (مصالح سنگدانه ای) :
برای بتن غلطکی هم مانند بتن معمولی کیفیت شن و ماسه و دانه بندی فاکتورهای مهم و موثر در تولید نهایی هستند اختلافی جزئی بین طراحان در انتخاب ماکزیمم اندازه دانه ها (MSA)، نسبت ماسه در اختلاط و در صد گذرنده از الک شماره ۲۰۰ (۰۷۵/۰ میلیمتر) در اختلاط RCC ، در مقایسه با بتنهای معمولی مشاهده می شود .
جدا شدگی مواد درشت دانه در محل بتن ریزی در مواقعی موجب تصمیم به کاهش MSA و یا در سایر موارد موجب افزایش نسبت ماسه در اختلاط شده است . بتنهای غلطکی که به حالت خاک نزدیکتر دارای در صد بیشتری مواد گذرنده از الک ریز نسبت به بتن معمولی هستند (Convertional Concrete) .
هم شنهای رودخانه ای گرد و هم شنهای شکسته می توانند در بتن غلطکی استفاده شوند . مشکل پیش آمده در سد کاپرفیلد (Copper field) تثبیت شیب V1 : H 8/0 در پایین دست بود که در آن از شنهای گرد گوشه استفاده شده بود . اما در ساختن همان شیب در سدهای گالسویل (Galesville) و ویلوکریک (Willow Creek) چون از سنگهای شکسته استفاده شد ، مشکلی پیش نیامد . نکات مهم و قابل توجه در انتخاب و استفاده از مصالح سنگدانه ای ؛ کیفیت مصالح و نحوه دانه بندی آن می باشند :
الف- کیفیت :
کیفیت مصالح بستگی به خصوصیات مورد نیاز RCC ، خصوصا مقاومت آن دارد . برای بتن غلطکی با مقاومت زیاد ، مصالح با کیفیت بالا مورد نیاز است . از مراحل اولیه طراحی پروژه اطلاعات راجع به دانه بندی و تعیین کیفیت مصالح می باشد . آزمایشات قبلی بر روی منبع مصالح (شن و ماسه) نشانه ای از کیفیت آن را در دسترس قرار می دهد .
برای RCC هایی که تنش بالا نداشته و یا در معرض شرایط یخ زدگی – ذوب شدگی نیستند و اساسا در بتن داخلی مصرف می شوند ، از مصالح ضعیفتر نیز می تواند استفاده شود . مصالح مناسب برای بتن غلطکی می تواند از منابع مختلف فراهم شود ، ولی مصالح مرکزی سد باید زودتر تعیین شوند . عموما بتنهای ساخته شده از مصالح سنگ مارن مقاومت و دوام کمتری نسبت به بتنهای ساخته شده از سنگ گرانیت ، بازالت یا مصالح ماسه سنگی دارند ، اما آزمایشهای انجام شده روی سد میدل فورک (Middle fork) که در آن از سنگهای مارنی استفاده شده بود ، نشان داد که بتن غلطکی ساخته شده با این مصالح دارای مقاومت فشاری مناسب به ازای میزان سیمان مصرفی بود و همچنین دارای نسبت بالای مقاومت کششی به فشاری مشاهده گشت . البته دوام آن مورد نظر نبود ؛ چون بتن غلطکی داخلی با یک بتن ساخته شده از سنگهای رودخانه ای تهیه شده از مواد هوازا پوشش داده شده بود .
ب-دانه بندی :
دانه بندی درشت یا ریز و مقدار استفاده شده از مصالح تاثیر مهمی در تعیین خصوصیات بتن غلطکی دارند . تعیین حدود دانه بندی قابل قبول بطور قابل ملاحظه ای بسته به شرایط ، متغیر است .
چون هدف از بتنهای تهیه شده از روش فلسفه بتن ، پر کردن تمام فضاهای خالی بوسیله خمیر سیمان است ، استفاده از یک شن و ماسه با دانه بندی خوب با کمترین فضای خالی برای این روش اختلاط مهمتر از اختلاط بر مبنای فلسفه خاکی است . برای بسیاری از طراحان ، هدف استفاده از یک دانه بندی مناسب است که با کمترین هزینه برای بتن غلطکی جواب بدهد .
اختلاف در فلسفه طراحی اختلاط ناشی از روشهای مختلف تعیین مصالح است . عمده موارد عبارتند از : ماکزیمم اندازه شن و ماسه (MSA) ، در صد ماسه ، مقدار مواد گذرنده از الک ریز و مقدار سنگدانه های مجزا که جهت حصول یک دانه بندی مطلوب با یکدیگر ترکیب می شوند.
مصالح مورد نیاز برای بتن غلطکی با خمیر سیمان زیاد بسیار شبیه به بتن حجیم معمولیست .
۳-آب:
از شروط آب مصرفی بتن غلطکی این است که عاری از مواد اسیدی یا مواد آلی یا دیگر موادی که از حصول استحکام و مقاومت مناسب جلوگیری می کنند ، باشد اغلب اختلاطهای بتن غلطکی احتیاج به ۸۹ تا ۱۱۹ کیلوگرم در متر مکعب آب برای MSA بزرگتر از ۲ اینچ دارند .
۴-افزودنیها:کاربرد مواد افزودنی هوازا ، کندگیر کننده و یا کاهنده آب در بتنهای غلطکی مبتنی بر فلسفه خاکها دشوار بوده و تجارب موفقیت آمیزی در این زمینه نبوده اند . کاربرد مواد افزودنی در بتنهای غلطکی با خمیر سیمان بالاتر و کارایی بالاتر موفقیت آمیز تر خواهد بود .
افزودنیهایی که موجب ایجاد هوا و کاهش آب می شوند در اکثر اختلاطهای RCD ژاپنیها وارد شده اند . همینطور در سد Elk Creek از مواد کندگیر کننده و کاهنده آب استفاده شده است .
اجرای بتن غلطکی (سدها) :توسعه بتن غلطکی باعث پیشرفت در طراحی و ساخت سدها شده است . کاربرد این روش در سدهای جدید ، سدهای انحرافی و تعمیر سازه های قدیمی است . بهسازی بوسیله بتن غلطکی شامل تقویت پایین دست ، افزایش مقاومت در مقابل سائیدگی و اجازه دادن به سد جهت عبور سیلابهای بزرگ است . بتن غلطکی تازه مخلوط شده بیشتر شبیه یک مخلوط شنی مرطوب بودهو مخلوطی بدون اسلامپ است که اغلب سیمان کمی دارد . محدوده ماکزیمم سایز مصالح بین ۳۸ تا ۱۵۲ میلیمتر می باشد . بتن غلطکی می تواند بوسیله کامیون حمل ، بوسیله بولدوزر پخش و توسط غلتکهای بزرگ کوبیده شود . معمولا این نوع بتن در لایه های ۲۲۹ تا ۴۵۷ میلیمتری ریخته و کوبیده می شود ، البته در ژاپن چند لایه نیز با هم ریخته و کوبیده می شود .
وقتی فوائد تکنیکی و اقتصادی بتن غلطکی درک شد ، طراحی و ساخت آن نباید از هم جدا شوند ، یعنی یک طراح و تهیه کننده مشخصات فنی باید تمام مزایا و معایب شرایط ساخت پروژه را در نظر بگیرد و بهترین انتخاب انجام شود . بعنوان مثال شیب عرضی در سطح لایه بتن می تواند در کنترل سطح ، تمیز کردن و هدایت آب در زمان بارندگی کمک کند ، اما اگر شیب در جهت غلط اجرا شود ، می تواند پایداری سد را کاهش دهد .
موارد دیگر نظیر شرایط موقعیت محل و تجهیزات مورد نیازی که به ترتیب با ضخامت لایه،کیفیت اتصالات و تجهیزات کوبیدن در ارتباطند ، می باشند . اگر تجهیزات اختلاط و حمل به اندازه ای نباشد که هر لایه قبل از سفت شدن محل اتصالات توسط لایه بعدی پوشش داده شود ، باعث کاهش پایداری می شود ، مگر اینکه تدارکات ویژه ای قبل از ریختن لایه بعدی انجام شود .
مراحل اجرا شامل برنامه زمانی ، دسترسی و آماده سازی محل ، آماده سازی مصالح ، تجهیزات اختلاط ، حمل بتن غلطکی ، پخش کردن و کوبیدن و اتصال لایه ها می باشد .
موارد کاربرد بتن غلطکی :بتن غلتک عمدتا در ساخت سدهای بتنی وزنی استفاده شده است . طرح سدهای بتنی ورزنی با بتن غلطکی با طرح سدهای بتنی وزنی مرسوم تفاوت عمده ای نداشته لذا از اصول و روابط بکار رفته به منظور طراحی سدهای بتنی وزنی مرسوم در بتن غلطکی در اینجا تکرار نمی شود .
هر چند زمینه عمده کاربرد بتن غلطکی ساختن سد بتنی وزنی می باشد ، اما خواص اصلی بتن غلطکی شامل مقاومت فشاری و برشی زیاد ، نفوذپذیری کم و مقاومت فرسایشی زیاد در مقایسه با مصالح تثبیت نشده توام با سرعت بتن ریزی زیاد و هزینه نسبتا کم آن منجر به کاربرد زیاد آن در سدهای خاکی شده است . بتن غلطکی برای عملکردهای گوناگونی در طراحی پایه سدهای خاکی همچنین در تعمیر ، اصلاح یا جایگزینی خاکریز موجود سد مورد استفاده قرار گرفته است .
بسیاری از کاربردهای اولیه بتن غلطکی قسمتی از طرح سد خاکی بوده اند . در حالی که این کاربردهای اولیه در آن زمان به رولکریت ، خاک سیمانی یا خاکریز تثبیت شده سیمانی موسوم بودند ، اکنون می توان آنها را بتن غلطکی نامید . بنابراین اکنون به تشریح این کاربردها در سدهای خاکی و در انتها نیز به توضیح سدهای قوسی با بتن غلطکی خواهیم پرداخت .
طرح پایه :
کاربردهای متفاوت و مختلف بتن غلطکی در طرح پایه سد خاکی ، سهولت استفاده از مصالح و روش اجرایی را نشان می دهند . بتن غلطکی برای بهسازی پی ، حفاظت شیب سراب ، هسته مرکزی ، سرزیرها و حفاظت شیب پایاب در مقابل روگذری ، در طراحی سدهای خاکی جدید بکار می رود . در بسیاری از موارد تجهیزات پایه بکار رفته به منظور ریختن و تراکم مصالح سد خاکی برای ریختن بتن غلطکی نیز بکار می رود .